नटरंग.

'नटरंग'

      - आनंद यादव.

(मेहता पब्लिशिंग हाउस,किंमत-१४० रु.)

'नटरंग'

मराठीतील एक अव्वल दर्जाची,कलात्म आणि शोकात्म कादंबरी.'नटरंग' मध्ये आनंद यादवांच्या लेखकीय व्यक्तिमत्त्वाची बहुतेक सारी वैशिष्ट्ये प्रभावीपणे व्यक्त झाली आहेत.प्रसंगांना चित्रवत आकार देण्याची आणि संपूर्ण रसपूर्ण बनविण्याची,त्यांना मनोवैज्ञानिक स्पर्श देण्याची,प्रसंगातील कारुण्य आणि विनोद हेरण्याची लेखकाची क्षमता विलक्षण आहे.त्यामुळे कादंबरीचे वातावरण चैतन्यपूर्ण झाले आहे.

'नटरंग' ही एका भारतीय कलावंताची शोकांतिका.

तिला अनुभवाचे अनेक पदर आहेत.जीवनातील भयानक दारिद्र्य आणि कलात्मक उर्जा,कलावंताचे कुटुंब, आणि कलावंताचे कला-व्यक्तिमत्त्व,मातंग समाजाची रुढीग्रस्त जीवनशैली आणि तिच्या बाहेर जाऊन आत्मप्रेरणेने आणि कलानिर्मितीच्या आकांक्षेने जगू पाहणारा कलावंत,कलेचा उपयोग पोट भरू पाहण्यासाठी करू पाहणारे सहकारी आणि कलेच्या विशुद्धतेचा ध्यास घेऊ पाहणारा कलावंत,अशी संघर्षाची विविध आणि व्यामिश्र रूपे 'नटरंग' मध्ये एकजीव झालेली आहेत.

- डॉ.चंद्रकान्त बांदिवडेकर.

कानगोष्टी: माझा इंटरव्ह्यू..!!!

कानगोष्टी: माझा इंटरव्ह्यू..!!!: "आपलं कोणी कौतुक करतंय,प्रेमाने पाठ थोपटतंय ही इतकी सुंदर भावना आहे..प्रचंड उर्जा देणारी..नवीन अधिक चांगलं काम करण्यासाठी उर्मी देणारी...'मरा..."

'मोगरा फुलला'

'मोगरा फुलला'
      -गो.नी.दांडेकर.
(मॅजेस्टिक प्रकाशन,किंमत-२००रु.)

ही कहाणी आहे विश्वात्मक झालेल्या देवमाणसांची!म्हणजे निवृत्तिनाथाची,ज्ञानदेवाची,सोपान-मुक्ताईची आणि अलौकिक अशा त्यांच्या माता-पितरांची!त्यांनी लौकिकात जे भोगले,ते केवळ शब्दातीत;आणि जे अलौकिक अनुभवले,ते तर 'शब्देंविण' संवादिण्यासारखे!

अशांची चरित्र-चित्रे रेखाटण्यास कलाकाराची कल्पनाशक्ती आणि शब्दसिद्धी 'अमृतातेंहि पैजा जिंकणारी असावी लागते.
'भावार्थदीपिकेच्या' सौम्य-शांत,प्रसन्न-मनोहर,जीवनोद्धारक प्रकाशात तीन तपांहून अधिक काळ न्हाऊन निघालेल्या गो.नी.दांडेकरांच्या कविमनाने अरूपाचे रूप 'दावण्याचा' ध्यास घेतला.

आजच्या कळाहीन जगात 'ज्ञानेश्वरी' जगू पाहणाऱ्या एका विलक्षण जीवाची भावनोत्कट कहाणी त्यांनी याआधीच आपल्या 'मृण्मयी' या कादंबरीत सांगितली आहे.पण 'वसुधैव कुटुंबकम' झालेल्या त्या मूळ कुटुंबाची कथा-गाथा गायल्याविना त्यांचे कविमन कृतार्थ होऊ शकत नव्हते.

आता 'मोगरा फुलला' आहे,फुले वेचिता कळियांसी बहर आला आहे;कल्पित पात्रांच्या मुखांतून अकल्पिताची कथा सांगण्याचे नवल वर्तले आहे.ह्या नवलगंधाने दांडेकर प्राणा-मनांतून फुलून आले आहेत,आणि मराठी कादंबरी-सृष्टीला एक नवलभेट देऊन कृतकृत्य झाले आहेत.

'युगंधर'

'युगंधर'

      -शिवाजी सावंत.

(कॉन्टीनेन्टल प्रकाशन,किंमत-४००रु.)

श्रीकृष्ण! गेली पाच हजार वर्ष भारतीय स्त्री-पुरुषांच्या व्यक्त-अव्यक्त मनांचा तळठाव व्यापून दशांगुळे शेष उरणारी एक सशक्त विभूतीरेखा-एक युगपुरुष! श्रीकृष्ण चरित्राचे अधिकृत संदर्भ सापडतात ते मुख्यतः श्रीमदभागवत,महाभारत,हरिवंश व काही पुराणांत.या प्रत्येकात गेल्या हजारो वर्षांत सापेक्ष विचारांची,मनगढंत पुटंच पुटं चढली आहेत.त्याचं तांबूस-नीलवर्णी,सावळं,गर्भातच दुर्लभ रंगसूत्रांचे संस्कार घेतलेलं,श्रीयुक्त म्हणजे सुंदर रुपडं घनदाट झालंय.अतर्क्य चमत्कारांचे स्रोतच स्रोत नकळत्या भाबडेपणी टाकल्यामुळे.

            आज तर श्रीकृष्ण क्रमशः वास्तवापासून शेकडो योजनं दूर दूर जाऊन बसलाय.आजच्या 'भारतीय' म्हणून असलेल्या जीवनप्रणालीचा श्रीकृष्ण हा पहिला उद्गार आहे!.............

................................श्रीकृष्णाच्या मूळ जीवनसंदर्भाची मोडतोड न करता त्याचं 'युगंधरी' रूप बघता येईल का?त्याच्या स्वच्छ नीलवर्णी जीवन सरोवराचं दर्शन घेता येईल का?गीतेत त्याने विविध जीवनयोग नुसतेच सांगितले का?की त्याच्या दिव्य,गतिमान सुदर्शन चक्रासारखे प्रत्यक्ष जगूनही दाखवले?त्याच्या जीवन सरोवरातील हजारो वर्षे साठलेलं शेवाळ तर्कशुद्ध सावधपणे अलगद दूर सारलं तर त्याचं 'युगंधरी' दर्शन शक्य आहे.

             'मृत्युंजय'च्या यशःशील रचनाकाराची प्रदीर्घ चिंतन,सावध संदर्भशोधन,डोळस पर्यटन व जाणत्यांशी भाषण यांतून साकारलेली साहित्यकृती-युगंधर!!

'भारत आणि जग'

'भारत आणि जग'

       -गोविंद तळवलकर.

(मौज प्रकाशन,किंमत-४००रु.)

   'परराष्ट्र धोरण' हा तसा किचकट विषय.पण इतिहासाची आवड असणाऱ्या आणि त्याचे धागेदोरे आत्ताच्या काळात शोधायचा प्रयत्न करणाऱ्या कोणालाही हा विषय नेहमीच खुणावतो. हा विषय क्लिष्ट न करता अत्यंत सोप्या भाषेत समजवण्याचं आव्हान लीलया पेललं आहे ज्येष्ठ पत्रकार गोविंद तळवलकर यांनी,त्यांच्या  'भारत आणि जग' या ग्रंथातून..अभ्यासासाठी म्हणून हे पुस्तक वाचायला घेतलं, आणि हळू हळू त्यात गुंतून गेले..तो 'अभ्यास' आहे,हे विसरून..

   स्वतंत्र भारताच्या परराष्ट्र नीतीचा पाया देशाच्या मुक्तीच्या प्रयत्नांना आरंभ झाला तेव्हाच घातला गेला. त्यानंतर  दादाभाई नौरोजींपासून अमर्त्य सेनांपर्यंत प्रचलित झालेल्या अनेक विचारधारा यात ते सांगतात. अगदी भारताच्या स्वातंत्र्यापासून(१९४७) ते मुंबईवर झालेल्या दहशतवादी हल्ल्यापर्यंत प्रचंड विस्तृत कालखंडाचा आढावा या ग्रंथात आहे. पं.नेहरूंची तत्त्वं, अलिप्ततावादाचं महत्त्व,पंचशील मागचा स्वप्नाळूपणा,चीनच्या आक्रमणाने त्याला बसलेला धक्का, शीतयुद्धाची आपल्याला बसलेली झळ,पाकिस्तान धार्जिणी,दुटप्पी अमेरिका,इंदिरा पर्व,आणीबाणी,आणि या सगळ्यात तावून-सुलाखून निघालेली संसदीय लोकशाही.. या सगळ्याची मुळापासून,सर्व बाजूंनी माहिती 'भारत आणि जग' वाचताना झाली. राजकीय,सामाजिक दृष्ट्या महत्त्वाच्या कित्येक संकल्पना उमगल्या.

    आधुनिक भारताचा(India After Idependence) संपूर्ण इतिहास तारखांमध्ये न अडकवता 'भारत आणि जग' रंजकपणे आपल्यासमोर उलगडतं. जागतिक राजकारणाची प्यादी नेमकी हलतात कशी,का,कुणामुळे..यावर विचार करायला मला 'भारत आणि जग'ने भाग पाडलं..आणि आजच्या काळाशी इतिहासाचा relevance कसा असतो,हेही जाणवून दिलं.